Του Γιώργου Κ. Καββαδία

Δεν περιμέναμε την ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για το φαινόμενο της διαφθοράς που παρουσιάζει ιδιαίτερη έξαρση στην Ελλάδα. Ωστόσο η ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO) αναφέρεται στις 175 ενεργές υποθέσεις διαφθοράς που την απασχολούν στην Ελλάδα και τα 2,68 δισ. ευρώ πόρων στα οποία αυτές αντιστοιχούν. Να σημειωθεί ότι σε χώρες με αντίστοιχο πληθυσμό όπως η Πορτογαλία και η Τσεχία, οι ίδιες ενδείξεις -ιδίως το μέγεθος των πόρων- είναι κοντά στο ⅓ των ελληνικών επιδόσεων, ενώ χώρες με παρόμοιο ΑΕΠ όπως η Φινλανδία απασχολούν μόλις με 19 υποθέσεις που αντιστοιχούν σε 58,31 εκατομμύρια ευρώ – περίπου το 2,5% των ποσών για τα οποία ελέγχεται η Ελλάδα!

Το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ βέβαια κατέχει περίοπτη θέση. Στο απόσπασμα της έκθεσης που επεξηγεί την κατανομή του είδους των αδικημάτων που ερευνώνται, τη μερίδα του λέοντος πανευρωπαϊκά (51%) κατέχουν οι απευθείας αναθέσεις και γενικά το είδος της διασπάθισης μέσω πόρων που δεν κατανέμονται μέσω ανοιχτών διαγωνισμών. Το παράδειγμα που δίνει ενδεικτικά η ΕΡΡΟ έρχεται από την Ελλάδα και αφορά τις πρώτες 37 συλλήψεις για τον ΟΠΕΚΕΠΕ, καθιστώντας έτσι την υπόθεση το πλέον καθαρό υπόδειγμα του πιο δημοφιλούς τύπου αδικήματος που σφραγίζει το φαινόμενο της διαφθοράς. Από τις χώρες με τις οποίες συγκρινόμαστε συχνά ως προς τη διαφθορά, η Μάλτα είναι αισθητά μικρότερη για να έχει νόημα οποιαδήποτε σύγκριση και η Ουγγαρία δεν συμμετέχει επισήμως στην EPPO και άρα δεν καταγράφεται στην έκθεση. Η Βουλγαρία, πάντως, με την οποία η Ελλάδα συγκρίνεται συχνά σε μια σειρά ζητημάτων, έχει περισσότερες ενεργές υποθέσεις (267 έναντι των ελληνικών 175), αλλά μικρότερο μέγεθος στην υπό διερεύνηση απάτη (1,7 δισ. ευρώ έναντι των ελληνικών 2,7). Η Ισπανία από την άλλη, που αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες χώρες της ΕΕ, με πολύ μεγαλύτερη οικονομία από αυτή της Ελλάδας, έχει λιγότερες από τις μισές υποθέσεις από την Ελλάδα (97) και σχεδόν το ¼ των πόρων υπό διερεύνηση (796.2 εκ.).

Όμως σε αντίθεση με στερεότυπα, υπαίτιοι της διαφθοράς δεν είναι μόνο τα «μικρότερα» κράτη, αλλά οι ίδιοι οι πρωταγωνιστές του ευρωπαϊκού οικοδομήματος: η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία και με δυσανάλογα μεγάλα για το μέγεθός του ποσά (3,14 δισ. ευρώ) το Βέλγιο, όπου φιλοξενείται η ευρωπαϊκή ηγεσία και χαράσσεται η ευρωπαϊκή πολιτική.

Παρά τα μεγάλα … ρεκόρ της Ελλάδας, είναι φανερό ότι το φαινόμενο της διαφθοράς δεν είναι ελληνικό, αλλά έχει πάρει παγκόσμιες διαστάσεις, αφού υπολογίζεται ότι σχεδόν το 70% των χωρών σε διεθνές επίπεδο αντιμετωπίζει «σοβαρό πρόβλημα» φαινόμενων δωροδοκίας και δωροληψίας στον δημόσιο τομέα. Έχει υπολογιστεί ότι κάθε χρόνο πληρώνονται σε όλο τον κόσμο για δωροδοκίες πάνω 1 τρισεκατομμύριο δολάρια, γεγονός που εντείνει τη διαφθορά με πολύπλευρες παρενέργειες. Η διαφθορά είναι μέσα στα γονίδια όχι μόνο του καπιταλισμού, αλλά και κάθε εκμεταλλευτικού συστήματος. Η έκρηξη του φαινομένου της διαφθοράς σε όλες τις καπιταλιστικές χώρες συνδέεται με τις ιδιωτικοποιήσεις, το ξεπούλημα της δημόσιας περιουσίας, την ελαστικοποίηση των εργασιακών σχέσεων, την κονιορτοποίηση εργασιακών δικαιωμάτων και τη διεθνοποίηση των συναλλαγών.

Διαφθορά είναι ο ίδιος ο καπιταλισμός

Καπιταλισμός χωρίς διαφθορά, σκάνδαλα και μίζες δεν υπάρχει. Η ίδια η δομή του καπιταλισμού που βασίζεται στην ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής και την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο αποτελεί τον ορισμό της διαφθοράς!

Όσο η ειδωλολατρία του κέρδους είναι δομικό στοιχείο της οικονομικής και κοινωνικής οργάνωσης, τόσο θα εντείνεται ο ανελέητος ανταγωνισμός μεταξύ των μονοπωλίων και θα διαγκωνίζονται για να διαφθείρουν τους κρατικούς αξιωματούχους. Το παρελθόν και το παρόν της διαφθοράς και του οικονομικού εγκλήματος δείχνουν ότι και τα δύο είναι συνυφασμένα με την ανάπτυξη της καπιταλιστικής οικονομίας.

Πολλά από τα σύγχρονα οικονομικά σκάνδαλα δεν είναι παρά παραλλαγές σκανδάλων που έχουν συνοδέψει την ανάπτυξη του καπιταλισμού από το ξεκίνημά του. Το βρόμικο χρήμα είναι το κεφάλαιο που κερδίζεται, μεταβιβάζεται ή χρησιμοποιείται παράνομα. Η ευκολία με την οποία το βρόμικο χρήμα διακινείται παγκοσμίως οφείλεται στη σύνθετη δομή των χωρών «φορολογικών παραδείσων», των νόμων περί απορρήτου, των τραπεζών χωρίς φυσική υπόσταση (τράπεζες κελύφη ή shell banks), των εικονικών επιχειρήσεων (dummy corporations, που δεν τους ακουμπούν νόμοι περί δανεισμού και ακίνητης περιουσίας), των ανώνυμων επενδύσεων, της χρηματιστηριακής χειραγώγησης μετοχών, της ψευδούς τιμολόγησης εμπορικών συναλλαγών και πληθώρας άλλων μεθόδων.

Από την άλλη πάμπολλες «νόμιμες συμβάσεις», αποτελούν σκάνδαλο με την έννοια ότι εξυπηρετούν την κερδοφορία του κεφαλαίου, αντί να καλύπτουν τις ανάγκες του λαού. Οι ξένοι δυνάστες επιβάλλουν εξευτελιστικές συμβάσεις και συμφωνίες σε βάρος του λαού. Στο σημερινό πολιτικό σύστημα το κράτος και τα κόμματα εξουσίας μετατρέπονται σε επιχειρήσεις. Τα ίδια τα κόμματα εξουσίας λειτουργούν ως φυτώρια διαφθοράς. Η διαφθορά και η αδιαφάνεια είναι θεσμοθετημένα και δομικά στοιχεία του πολιτικού συστήματος. Σε όλη τη μεταπολιτευτική περίοδο η συντριπτική πλειονότητα των εμπλεκομένων πολιτικών αποκαθάρθηκαν στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ και αποδόθηκαν ως λευκές περιστερές στην κοινωνία. Άλλωστε η ίδια η Βουλή λειτούργησε και λειτουργεί σαν πλυντήριο των σκανδάλων και οίκος που εκδίδει «συγχωροχάρτια». Το κράτος της μίζας, της ρεμούλας, του ρουσφετιού και της συναλλαγής κτίζεται πάνω στα ερείπια του «κράτους – πρόνοιας». Η διαπλοκή κομμάτων και βουλευτών με την οικονομική ελίτ σε ρόλο φανερού ή κρυφού χορηγού διασφαλίζει τα οικονομικά συμφέροντα των κυρίαρχων τάξεων, διευρύνοντας τις κοινωνικές ανισότητες, και αυξάνοντας την κοινωνική αδικία και εξαθλίωση.

Ταυτόχρονα η σκανδαλολογία κρύβει την άλλη όψη, το μέγα σκάνδαλο που είναι η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο και παράγει όλα τα «μικρότερα»: προκλητική κερδοφορία και «ρυθμίσεις» χρεών μεγάλων επιχειρήσεων, φοροαπαλλαγές των λίγων και ισχυρών και, κυρίως, των εφοπλιστών, καθήλωση μισθών και περιστολή δικαιωμάτων και ελευθεριών για τους εργαζομένους. Από κοντά και η πλειονότητα των ΜΜΕ βοηθούν να στηθούν τελετές για τηλεοπτική κατανάλωση και να λειτουργήσουν οι μηχανισμοί εκτόνωσης με διάφορους κουτσομπολίστικους ή ατομικούς τρόπους. Τροφοδοτούν σενάρια και ψευδαισθήσεις κάθαρσης. Απώτερος στόχος να μετατραπεί η λαϊκή οργή και αγανάκτηση σε παθητικοποίηση και απογοήτευση, να παραιτηθούν τα άτομα από συλλογικές δράσεις και αντιστάσεις και να εγκλωβιστούν στο καβούκι ενός μίζερου ατομισμού και γιατί όχι να αυτό-ενοχοποιηθούν.

Πίσω από την άλλη πλευρά του φεγγαριού κρύβεται η νόμιμη ληστεία του κοινωνικού πλούτου που παράγουν οι εργαζόμενοι σωρεύοντας αμύθητα κέρδη για τις μεγάλες επιχειρήσεις και τις πολυεθνικές. Με άλλα λόγια τα σκάνδαλα είναι η άλλη και λιγότερο ορατή όψη της κοινωνίας της εκμετάλλευσης, της φτώχειας και της ανεργίας.