Το αθέατο μπούλινγκ στα σχολεία

Χρήστος Κάτσικα

Ολο και πιο συχνά Δημοτικά, Γυμνάσια και Λύκεια μετατρέπονται σε πεδίο σύγκρουσης με τελικά θύματα τους εκπαιδευτικούς ● Συμπλοκές μεταξύ μαθητών λήγουν με τραυματισμούς δασκάλων και καθηγητών που, όχι σπάνια, δέχονται απειλές, επιθέσεις ή μηνύσεις από γονείς και κηδεμόνες.

Το σχολείο είναι –ή θα έπρεπε να είναι– ο ασφαλέστερος χώρος για παιδιά, εφήβους, γονείς και δασκάλους. Τις τελευταίες όμως εβδομάδες, μια σειρά από βίαια επεισόδια μας θυμίζουν ότι οι σχολικές αυλές μπορούν να γίνουν και πεδία φόβου. Από συμπλοκές μαθητών με καδρόνια μέχρι γονείς που επιτίθενται σε διευθυντές και δασκάλους, οι εκπαιδευτικοί βρίσκονται όλο και πιο συχνά στο στόχαστρο.

Σοκ στο Περιστέρι

Την εβδομάδα που μας πέρασε, στο Περιστέρι, αντιπαράθεση μαθητών ΕΠΑΛ και Γενικού Λυκείου κατέληξε σε έφοδο με λοστούς. Η διευθύντρια, στην προσπάθειά της να χωρίσει τα παιδιά, χτυπήθηκε και τραυματίστηκε. Παράλληλα αυτές τις μέρες, και πάλι στο Περιστέρι, σε άλλο περιστατικό, περίπου τριάντα κουκουλοφόροι με ξύλα και ρόπαλα εισέβαλαν σε σχολικό συγκρότημα, τραυματίζοντας τρεις καθηγητές που στάθηκαν εμπόδιο για να προστατέψουν τους μαθητές τους.

Πολλοί μιλούν για «μεμονωμένα περιστατικά». Μα όταν ο φόβος μπαίνει στη σχολική κοινότητα, κανένα περιστατικό δεν είναι μεμονωμένο. Η βία δεν ξεκινάει στο σχολείο·μεταφέρεται σε αυτό. Οικονομική πίεση, έλλειψη επικοινωνίας, συσσωρευμένη αγανάκτηση βρίσκουν στόχο τον πιο εύκολο: τον εκπαιδευτικό. Μα το αποτέλεσμα είναι καταστροφικό: το παιδί που βλέπει τον δάσκαλό του να προσβάλλεται, μαθαίνει ότι ο σεβασμός δεν έχει θέση στη ζωή.

Η βία όμως δεν είναι πάντα σωματική. Η Ελένη, δασκάλα σε Δημοτικό σχολείο, περιγράφει: «Με κάλεσαν πέντε γονείς για να μου ζητήσουν εξηγήσεις γιατί δεν έδωσα καλύτερο βαθμό στα παιδιά τους. Δεν υπήρξε συζήτηση, μόνο κατηγορίες. Ενιωσα σαν να με έσερναν στο εδώλιο. Εκείνη τη μέρα γύρισα σπίτι και σκέφτηκα να παραιτηθώ».

Το λεγόμενο γονεϊκό bullying είναι η αθέατη μορφή βίας που διαβρώνει καθημερινά τα σχολεία. Οι γονείς, αντί να γίνουν συνοδοιπόροι, γίνονται κατήγοροι. Η καθηγήτρια Φυσικής Α.Φ. εξομολογείται: «Συχνά νιώθουμε πως οι γονείς μάς βλέπουν σαν υπαλλήλους που πρέπει να ικανοποιούν απαιτήσεις. Ξεχνούν ότι είμαστε άνθρωποι που αγαπάμε τα παιδιά τους και παλεύουμε για να τους δώσουμε κάτι περισσότερο από γνώσεις: ένα παράδειγμα ζωής».

Οι μηνύσεις

Η κατάσταση δεν περιορίζεται σε φωνές ή απειλές. Τα τελευταία χρόνια πληθαίνουν οι περιπτώσεις γονέων που καταθέτουν πολυσέλιδες καταγγελίες, αγωγές ή μηνύσεις εναντίον δασκάλων και ολόκληρων Συλλόγων Διδασκόντων. Χαρακτηριστική είναι η μήνυση κηδεμόνα στην Πελοπόννησο κατά ολόκληρου του Συλλόγου Διδασκόντων επειδή ο γιος του αποκλείστηκε από εκδρομή λόγω παραβατικής συμπεριφοράς.

Στη Σάμο, ο Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων μήνυσε αναπληρώτρια δασκάλα, ζητώντας αποζημίωση 50.000 ευρώ, επειδή κάλεσε τους μαθητές να υποδεχτούν προσφυγόπουλα.

Ενα απίστευτο περιστατικό σημειώθηκε στις 3 Φεβρουαρίου 2025: Γυναίκα εκπαιδευτικός συγκράτησε μαθητή που επιχειρούσε να χτυπήσει συμμαθητή του. Το ίδιο απόγευμα, η μητέρα του μαθητή υπέβαλε μήνυση εναντίον της. Aποτέλεσμα ήταν η άμεση προσαγωγή της στο αστυνομικό τμήμα, όπου αναγκάστηκε να περάσει ολόκληρη τη νύχτα στα κρατητήρια. Οι εκπαιδευτικοί μιλούν για «εκπαιδευτική κόλαση», όπου συχνά το θύμα είναι ο ίδιος ο δάσκαλος και θύτες μαθητές ή γονείς. Ομως η συζήτηση σπάνια προχωρά πιο βαθιά: πώς οι συνθήκες του σχολείου, το ασφυκτικό θεσμικό πλαίσιο και οι πολιτικές επιλογές οδηγούν σε αυτές τις εκρήξεις.

«Πληρώνω και απαιτώ»

Στα ιδιωτικά σχολεία, η πίεση έχει άλλη μορφή. Ο Παναγιώτης, καθηγητής Αγγλικών, θυμάται: «Γονιός μού είπε “πληρώνουμε, άρα το παιδί πρέπει να πάρει άριστα”. Οταν του εξήγησα ότι η αξιολόγηση βασίζεται στην προσπάθεια, με απείλησε ότι θα μιλήσει στη διεύθυνση. Ενιωσα ότι δεν είμαι δάσκαλος αλλά υπάλληλος σε σουπερμάρκετ». Οι μαρτυρίες συμβαδίζουν με τις καταγγελίες που δέχεται η ΟΙΕΛΕ: εκπαιδευτικοί αναφέρουν ότι πιέζονται για διαγραφές απουσιών, «φιλικές» βαθμολογίες και προνομιακή μεταχείριση. Σε αρκετές περιπτώσεις, όσοι δεν υποχωρούν, χάνουν τη δουλειά τους ύστερα από «παράπονα γονέων».

Η βία δεν γεννιέται ξαφνικά. Πίσω της κρύβεται μια σειρά από κοινωνικές πιέσεις. Η επίσημη πολιτεία δεν είναι αμέτοχη. Ο εκπαιδευτικός εμφανίζεται συχνά ως εύκολος αποδιοπομπαίος τράγος για μια σειρά συστημικών προβλημάτων. Η κοινωνική και πολιτική στοχοποίησή του, είτε μέσα από τον δημόσιο λόγο είτε μέσω της εφαρμογής πολιτικών «αξιολόγησης» και πειθάρχησης, έχει υπονομεύσει τη δημόσια εικόνα του.

«Τεμπέληδες», «ανίκανοι», «καλοβολεμένοι»: οι λέξεις αυτές δεν είναι αθώες. Είναι το λεξιλόγιο μιας ευρύτερης πολιτικής αποδόμησης της δημόσιας εκπαίδευσης, λεξιλόγιο που τροφοδοτείται ευθέως ή διά της πλαγίας οδού από την κυρίαρχη πολιτική και από την αυλική δημοσιογραφία. Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, με σπάνιες εξαιρέσεις, επιλέγουν να προβάλλουν τα ακραία περιστατικά, ενισχύοντας τον αρνητικό στερεοτυπικό λόγο για τους εκπαιδευτικούς. Εστιάζουν σε «επεισόδια» και «αρνητικές ειδήσεις», αγνοώντας τον καθημερινό αγώνα των σχολείων.