ΠΗΓΗ: ARTI news

Μια βάρκα γεμάτη πρόσφυγες καίγεται στην πόλη Μόιγκασελ της Βόρειας Ιρλανδίας υπό τις ζητωκραυγές ενός εξοργισμένου πλήθους. Είναι ένα ομοίωμα, μια αναπαράσταση που υποδηλώνει τις ρατσιστικές, τύπου ΚουΚλουξΚλαν, διαθέσεις του κοινού.

Όπως ο γράφει ο Maurice Stierl στον Guardian “Έχει περάσει μια δεκαετία από την κρίση στα σύνορα της Ευρώπης το 2015 και το σοκ που προκάλεσε η εικόνα του Άλαν Κούρντι, του οποίου το μικρό σώμα βρέθηκε ξεβρασμένο σε μια τουρκική παραλία. Τα συναισθήματα καλωσορίσματος και αλληλεγγύης αποδείχθηκαν βραχύβια και έχουν δώσει τη θέση τους σε μια φαινομενικά ατελείωτη εμμονή στην Ευρώπη με το «να σταματήσουν τα σκάφη» και να μειωθεί ο αριθμός των αφίξεων μεταναστών.

Στη δεκαετία που ακολούθησε το «μπορούμε να τα καταφέρουμε» της Άνγκελα Μέρκελ, έχουμε συνηθίσει να ακούμε ότι το 2015 δεν πρέπει να ξανασυμβεί. Σε όλη την Ευρώπη, οι πολιτικοί ορκίζονται συστηματικά να καταπολεμήσουν τη μετανάστευση, να «τσακίσουν» τις συμμορίες λαθρεμπόρων, να ενισχύσουν τους συνοριακούς ελέγχους και να ενισχύσουν τις δυνατότητες κράτησης και απέλασης. Συνομολογήθηκε ένα σύμφωνο για τη μετανάστευση , το οποίο δέχτηκε πολλές επικρίσεις, ενώ ο ετήσιος προϋπολογισμός της Frontex, της υπηρεσίας συνόρων της ΕΕ, έχει σημειώσει μια εκπληκτική αύξηση, από 97,9 εκατομμύρια ευρώ το 2014 σε 922 εκατομμύρια ευρώ το 2024. Ολόκληρες συνοριακές ζώνες έχουν στρατιωτικοποιηθεί… ώστε οι χώρες εκτός ΕΕ να μπορούν να αποτρέψουν τη μετανάστευση για λογαριασμό της Ευρώπης.

Οι αναφορές και οι εικόνες ανθρώπων που κρατούνται σε χώρους βασανιστηρίων και βιασμών στη Λιβύη, που χαρακτηρίστηκαν από Γερμανούς διπλωμάτες ως «στρατόπεδα συγκέντρωσης» το 2017, δεν προκαλούν πλέον δημόσια κατακραυγή. Ούτε οι θάνατοι χιλιάδων στη Μεσόγειο κάθε χρόνο ούτε η ποινικοποίηση ακτιβιστών που επιδιώκουν να αποτρέψουν μαζικούς πνιγμούς. Τα ναυάγια έχουν γίνει πλέον τόσο συνηθισμένα που δύσκολα γίνονται είδηση.

Αυτό που κάνει την είδηση, ωστόσο, είναι ο λόγος που χαρακτηρίζει τη μετανάστευση έκτακτη ανάγκη με μόνιμο χαρακτηριστικό, ένα είδος διαρκούς κατάστασης εξαίρεσης από την οποία επωφελείται η ακροδεξιά, Αντί να προσφέρουν εναλλακτικά οράματα για τη μετανάστευση, τα κόμματα του λεγόμενου «κέντρου» (σ.σ. ο Stierl αναφέρεται κυρίως στους δεξιούς τύπου Μακρόν, Μητσοτάκη, Μερτς, στους σοσιαλδημοκράτες τύπου Στάρμερ και στους ακροκεντρώους)  ή τα «mainstream» κόμματα ενισχύουν τέτοιες συζητήσεις για την κρίση, τροφοδοτώντας απλοϊκές φαντασιώσεις ελέγχου και προσφέροντας μόνο μία λύση: περισσότερα σύνορα.

Είτε πρόκειται για τους Χριστιανοδημοκράτες είτε για τους Σοσιαλδημοκράτες στη Γερμανία, τους Εργατικούς στο Ηνωμένο Βασίλειο ή την κυβέρνηση του Εμανουέλ Μακρόν στη Γαλλία, τα κυρίαρχα κόμματα επιδιώκουν να ξεπεράσουν τα κόμματα που βρίσκονται στα δεξιά τους, προωθώντας ολοένα και πιο ακραίες,  ρατσιστικές αφηγήσεις, που «μιλούν» για «εισβολή» και συνωμοσίες «μεγάλης αντικατάστασης».

Τον Ιανουάριο, ο Γάλλος πρωθυπουργός, Φρανσουά Μπαϊρού, μίλησε για ένα «αίσθημα καταβύθισης» ενόψει της παρουσίας μεταναστών στη Γαλλία. Τον Μάιο, ο Βρετανός πρωθυπουργός, Κιρ Στάρμερ, άφησε να εννοηθεί ότι το Ηνωμένο Βασίλειο κινδυνεύει να μετατραπεί σε «νησί ξένων». Τον Ιούνιο, ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς, ισχυρίστηκε στο Fox News ότι η μετανάστευση της τελευταίας δεκαετίας προς τη Γερμανία είχε οδηγήσει σε «εισαγόμενο» αντισημιτισμό», επομένως η καταπολέμηση του αντισημιτισμού σημαίνει καταπολέμηση της μετανάστευσης.

Υπόσχονται να λύσουν τα κοινωνικά προβλήματα μέσω καταπιεστικών πολιτικών μετανάστευσης και περισσότερων συνόρων, αυτοί οι «κεντρώοι» ή ακόμα και «προοδευτικοί» πολιτικοί ηγέτες πουλάνε μια επικίνδυνη φαντασίωση. Σε έναν κόσμο που μαστίζεται από πόλεμο , γενοκτονία , οικονομική ανισότητα , κλιματική καταστροφή και αυξανόμενο αυταρχισμό, τα σύνορα δεν θα καταφέρουν ποτέ να αποτρέψουν την επιθυμία και την ανάγκη των ανθρώπων να μεταναστεύσουν ή να φύγουν. Πράγματι, η φαντασίωση των συνόρων διαψεύδεται, ξανά και ξανά, από την πραγματικότητα: τη συνεχιζόμενη μετανάστευση.

Αποσπώντας την προσοχή από την αδυναμία αντιμετώπισης οποιουδήποτε από τα διαρθρωτικά ζητήματα που αποτελούν τη βάση της μετανάστευσης και του εκτοπισμού, και σε ολοένα και μεγαλύτερη απελπισία, μας σερβίρονται «συνοριακά θεάματα» - παραστατικές αλλά παρόλα αυτά βίαιες και ρατσιστικές πράξεις αποκλεισμού, που οριοθετούν αυτούς που υποτίθεται ότι ανήκουν και αυτούς που δεν ανήκουν. Στη μακρά σκιά της «κρίσης» του 2015, βλέπουμε τέμνουσες εξελίξεις σε όλη την Ευρώπη που θα πρέπει να μας ανησυχούν.

Πρώτον, μια στροφή προς την ακροδεξιά και έναν αυξανόμενο αυταρχισμό. Στη Γερμανία, το εξτρεμιστικό Κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) έχει καθιερωθεί άνετα ως το μεγαλύτερο κόμμα της αντιπολίτευσης, που κάποιες φορές προηγείται στις δημοσκοπήσεις, όπως και τα κόμματα Reform UK και National Rally στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία αντίστοιχα. Υποτίθεται ότι τα κυρίαρχα πολιτικά κόμματα όχι μόνο δεν έχουν καταφέρει να σταματήσουν την άνοδο της ακροδεξιάς, αλλά έχουν συμβάλει στην ενσωμάτωση της ρητορικής και των αυταρχικών πολιτικών τους.

Επιπλέον, εντείνοντας τη συνεργασία τους στον τομέα της μετανάστευσης με καταπιεστικά καθεστώτα εκτός Ευρώπης, έχουν συμβάλει στην άνοδο του αυταρχισμού αλλού. Η Τυνησία χρησιμεύει ως ένα από τα πολλά παραδείγματα όπου η οικονομική και πολιτική υποστήριξη της Ευρώπης έχει ενισχύσει τον μηχανισμό ασφαλείας του αυταρχικού ηγέτη της, Kais Saied, ο οποίος έχει διατυπώσει θεωρίες αντικατάστασης για τη μετανάστευση.

Δεύτερον, η μετατόπιση από την ιδέα μιας «μετα-εθνικής» κοινότητας. Η συνεχής υπόσχεση ότι τα σύνορα θα λύσουν το μεταναστευτικό έχει ενισχύσει την ψευδαίσθηση ότι η επανεθνικοποίηση είναι η απάντηση. Η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ, της οποίας η καταστροφική «ανάκτηση του ελέγχου» στην πραγματικότητα προκάλεσε αύξηση της μετανάστευσης μετά το Brexit , μπορεί να είναι το πιο προφανές παράδειγμα.

Ωστόσο, σε ολόκληρη την ΕΕ, βλέπουμε μια αύξηση της «συνοριοποίησης» - την ανέγερση φραγμών και συνοριακών ελέγχων μεταξύ των κρατών μελών - ως τρόπο υποτιθέμενης ανάκτησης της «χαμένης» κυριαρχίας. Ο ίδιος ο πυρήνας του ευρωπαϊκού εγχειρήματος - η εσωτερική ελευθερία κυκλοφορίας - κινδυνεύει και υποδηλώνει μια αυξανόμενη αποξένωση από την ιδέα της Ευρώπης ως μιας μετα-εθνικής κοινότητας.

Τρίτον, μια επίθεση στους νομικούς κανόνες και τους θεσμούς. Η νομιμοποίηση της βίας κατά των μεταναστών, συμπεριλαμβανομένων των μαζικών επαναπροωθήσεων, έχει οδηγήσει σε σαφή διάβρωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Πράγματι, ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ έχουν νομιμοποιήσει τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα σύνορα, ενώ η Ελλάδα αποφάσισε να αναστείλει προσωρινά εντελώς το άσυλο τον Ιούλιο. Οι διεθνείς θεσμοί που έχουν ως στόχο την προστασία των προσφύγων, συμπεριλαμβανομένης της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες , έχουν δεχθεί επίθεση, ενώ βλέπουμε μια συντονισμένη υποβάθμιση των διεθνών δικαιωμάτων και τον σταδιακό θάνατο του ασύλου.

Ακόμα κι αν η ευρωπαϊκή εμμονή με τα σύνορα δεν καταφέρει να επιτύχει το επιθυμητό – την αποτελεσματική αποτροπή – έχει πραγματικές και επικίνδυνες συνέπειες, για όσους αναζητούν καταφύγιο και για όλους μας. Το κάψιμο ενός ομοιώματος προσφύγων είναι αυτό που συμβαίνει μετά από μια δεκαετία απανθρωποποίησης. Στα χρόνια που μεσολάβησαν, πολλοί – από το υποτιθέμενο κέντρο μέχρι την άκρα δεξιά – έχουν εμφυτεύσει μια επικίνδυνη φαντασίωση για τα σύνορα που θα συνεχίσει να διχάζει, να πληγώνει και να σκοτώνει.»

Ο Δρ. Maurice Stierl είναι ερευνητής μετανάστευσης και συνόρων στο Πανεπιστήμιο του Osnabrück, Γερμανία.