Βιβλιοπαρουσίαση: Η δράση του ΣΥΕΤΕ στην Κατοχή, την Αντίσταση και τα Δεκεμβριανά του Ακρίτα Καλούση

Του Γιώργου Κ. Καββαδία

Διαβάζοντας τον τίτλο του βιβλίου του Ακρίτα Καλούση «Η δράση του ΣΥΕΤΕ στην Κατοχή, την Αντίσταση και τα Δεκεμβριανά», ίσως δημιουργείται η εντύπωση ότι το περιεχόμενο του βιβλίου  αναφέρεται σε ένα εξειδικευμένο θέμα που αφορά τη συνδικαλιστική δράση του ΣΥΕΤΕ (Σύλλογος υπαλλήλων Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος) και άρα είναι περιορισμένου ενδιαφέροντος. Ωστόσο από τις πρώτες κιόλας σελίδες ελκύει το ενδιαφέρον κάθε αναγνώστη για τη νεότερη ιστορία γενικότερα και ειδικότερα για τους εθνικοαπελευθερωτικούς, κοινωνικούς και συνδικαλιστικούς αγώνες αυτής της περιόδου. Το συγκεκριμένο βιβλίο  δεν περιορίζεται στα όρια μιας απλής ιστορικής καταγραφής της δράσης του μεγαλύτερου σωματείου στον τραπεζικό κλάδο. Ας μη διαφεύγει της προσοχής ότι από τα τέλη του 20ού αιώνα μέχρι και τις ημέρες μας έχει αναπτυχθεί η έρευνα για τα προβλήματα του τραπεζικού συνδικαλισμού, με ιδιαίτερη έμφαση στη συνδικαλιστική δράση των υπαλλήλων της Εθνικής Τράπεζας που εντάσσεται γενικότερα στο εργατικό κίνημα της Αντίστασης. Ο Α. Καλούσης ερευνώντας το αρχείο του ΣΥΕΤΕ, αλλά και πλήθος άλλων πρωτογενών πηγών και βιβλιογραφικών αναφορών, φωτίζει τις γενικότερες κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες αυτής της περιόδου και το κυριότερο μας εξοπλίζει με χρήσιμα συμπεράσματα για τους σημερινούς κοινωνικούς αγώνες και τον προσανατολισμό του συνδικαλιστικού κινήματος που διέρχεται βαθιά κρίση σε συνθήκες υποχώρησης από τη σφοδρή επίθεση  της κυρίαρχης πολιτικής που κονιορτοποιεί δικαιώματα και κατακτήσεις δεκαετιών θυσιάζοντας τη δημόσια περιουσία στο βωμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ. 

Το βιβλίο περιέχει την εισαγωγή της Ανεξάρτητης Αριστερής Κίνησης Εργαζομένων Εθνικής Τράπεζας από την πρώτη έκδοση τον λειτουργικό πρόλογο του Προκόπη Παπαστράτη, καθηγητή Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και την εισαγωγή της δεύτερης έκδοσης που αναφέρονται στην αξία του βιβλίου να φωτίσει την πορεία και τη ριζοσπατικοποίηση του σωματείου αυτή την περίοδο και παρουσιάζουν το γενικότερο ιστορικό πλαίσιο της περιόδου. Το κύριο μέρος αποτελείται από τέσσερα κεφάλαια εμπλουτισμένα με σημαντικές ιστορικές πηγές και ντοκουμέντα.

Μέσα από την ερευνητική εργασία του Α. Καλούση  παρουσιάζεται η μετατροπή ενός κατ’ αρχάς εργοδοτικού σωματείου σε σωματείο όπλο των εργαζομένων. Ο ΣΥΕΤΕ που ιδρύθηκε το 1917 τη χρονιά της μεγάλης Οκτωβριανής επανάστασης που άλλαξε την πορεία του κόσμου είναι από τα αρχαιότερα σωματεία στην Ελλάδα. Ο ΣΥΕΤΕ λειτούργησε με την πολιτική αντίληψη της συντεχνίας και μάλιστα της ικανοποίησης των συμφερόντων των μεγαλοστελεχών της Εθνικής Τράπεζας Ελλάδας (ΕΤΕ}. Δρούσε ουσιαστικά σε άμεση σύνδεση με το καθεστώς, με μοναδικό στόχο την εξυπηρέτηση των στελεχών αυτών, στο πλαίσιο ενός εργοδοτικού-κρατικού συνδικαλισμού συμπλέοντας  με τη Διοίκηση της Τράπεζας ήταν άμεση. Φαινόμενο που παρατηρείται και σήμερα σε όλες τις βαθμίδες των συνδικαλιστικών οργανώσεων. Η ηγεσία του ΣΥΕΤΕ δεν έχανε την ευκαιρία να εκφράζει την ευγνωμοσύνη της στη Διοίκηση και στη δικτατορία του Μεταξά. Ένα σωματείο εργοδοτικό μακριά από την κοινωνική-συνδικαλιστική δράση των μεγάλων εργατικών οργανώσεων και των άλλων ταξικών σωματείων.

Αργότερα στα χρόνια της Κατοχής και της Εθνικής Αντίστασης ο ΣΥΕΤΕ θα γίνει κυρίως σωματείο των χαμηλόμισθων υπαλλήλων της Τράπεζας και θα ριζοσπαστικοποιηθεί για να αποτελέσει την ατμομηχανή των τραπεζικών συνδικαλιστικών οργανώσεων, προωθώντας θεσμούς αλληλεγγύης και ενότητας ανάμεσα στους εργαζόμενους του κλάδου με κορυφαίο την ίδρυση της Επιτροπής Συνεργασίας Τραπεζοϋπαλληλικών Οργανώσεων (ΕΣΤΟ) το 1942. Η άνοιξη και το φθινόπωρο του 1942 είναι η περίοδος που το εργατικό κίνημα, αρχικά με κέντρο τους δημόσιους υπάλληλους, κάνει ορμητικά την εμφάνισή του θέλοντας να βάλει ένα τέλος στον χειμώνα της πείνας και του θανάτου και στις συνθήκες που τον προκάλεσαν.

Μετά την έκτακτη Γ.Σ. των μελών, στις 11 Μαΐου 1942 και τις αρχαιρεσίες στις 18 Μαΐου, αναδεικνύεται νέα Δ.Ε. του Συλλόγου και συνδέεται  με την αλλαγή του οργανωτικού μοντέλου των εργαζομένων στις τράπεζες, με τη δημιουργία της αντιστασιακής δευτεροβάθμιας οργάνωσης ΕΣΤΟ (Επιτροπή Συνεργασίας Τραπεζοϋπαλληλικών Οργανώσεων). Αλλάζει στρατηγική  για τις συνδικαλιστικές, πολιτικές και κοινωνικές διεκδικήσεις της περιόδου . Οι αποφάσεις της Δ.Ε. για συμμετοχή αλλά και οργάνωση από τον ΣΥΕΤΕ των μεγαλύτερων απεργιών τις περιόδου, όπως η απεργία των δημοσίων υπαλλήλων τον Απρίλη του 1942, η μεγάλη απεργία στις 9 Σεπτεμβρίου 1942, η συμμετοχή στις απεργίες του Μάρτη του 1943 ενάντια στην πολιτική επιστράτευση, η μεγάλη μάχη των χρεογράφων τον Οκτώβριο του 1943, υπήρξαν καταλυτικές και καταδεικνύουν την άμεση πολιτική σχέση της με το Εργατικό Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΕΑΜ) και το ΕΑΜ. Αυτή η αλλαγή πλεύσης αφορά και τον προσανατολισμό του σωματείου που θέτει πρωταρχικό στόχο την επίλυση του επισιτιστικού, στο πλαίσιο της συγκρότησης ενός ευρύτερου Προμηθευτικού Συνεταιρισμού, σε συνεργασία με τους συλλόγους της Τραπέζης της Ελλάδος και της Κτηματικής.

Ο συγγραφέας μέσα από τη δράση του ΣΥΕΤΕ φωτίζει την  επίδραση των δραματικών γεγονότων της Κατοχής, όπως η πείνα, η απότομη φτωχοποίηση και η εξαθλίωση μεγάλου μέρους του πληθυσμού και ιδιαίτερα των τραπεζοϋπαλλήλων. Ο θάνατος, η καταστολή των κατοχικών δυνάμεων, οι εκτελέσεις αλλά και η οργάνωση της Αντίστασης ενάντια στον κατακτητή, με την ίδρυση μαχητικών αντιστασιακών οργανώσεων, συσπειρώνουν πολλούς εργαζομένους γύρω από το ΕΕΑΜ, συμπεριλαμβανομένων και των τραπεζοϋπαλλήλων. Και στη συνέχεια το καλοκαίρι της ίδιας χρονιάς δίνουν ένα σκληρό δίμηνο αγώνα, με απεργίες, συγκεντρώσεις, παραστάσεις διαμαρτυρίας. Οι τραπεζοϋπάλληλοι κερδίζουν αυξήσεις στους μισθούς, επέκταση των συσσιτίων στα «προστατευόμενα μέλη» των οικογενειών τους, χορήγηση πιστώσεων για ιματισμό, χορήγηση καύσιμης ύλης. Ο αγώνας, όπως υπογραμμίζει ο συγγραφέας «έχει ένα ταξικό διμέτωπο: την κυβέρνηση και τη διοίκηση». Αναφέρεται, ο συγγραφέας, στις συνθήκες που δημιούργησαν την απόλυτη ανάγκη για την οργάνωση του εργαζόμενου λαού, για την κοινή δράση στο ζήτημα της επιβίωσης, την εναντίωση στις κατοχικές πολιτικές και στα έκτακτα μέτρα επιστράτευσης των εργαζομένων. Ήταν απόρροια της παρέμβασης του ΕΕΑΜ και της προσπάθειας που έγινε και σε τριτοβάθμιο επίπεδο με την κοινή δράση της Ενωτικής ΓΣΕΕ με την «Εθνική» ΓΣΕΕ.

Στο τέλος της περιόδου της Κατοχής και της Αντίστασης, τον Οκτώβρη του 1944 θα αναδειχθεί νέα, διαφορετική Δ.Ε. στον ΣΥΕΤΕ που σηματοδοτεί την επιστροφή στην προπολεμική συνδικαλιστική λογική της προσκόλλησης των συνδικάτων στην κυβερνητική και εργοδοτική γραμμή, εκφράζοντας περισσότερο τα συμφέροντα της συντεχνίας παρά τη συμπόρευση με άλλους εργαζόμενους.  Η νέα Δ.Ε θέτει 14 σκοπούς. Ενδεικτικά αναφέρουμε: 1. Μακράν από την Τράπεζαν η πολιτική.  2. Τάξις, πειθαρχία, εργασία, και εξόρμησις διά την αναδιοργάνωσιν και ενίσχυσιν της Τραπέζης διά να δυνηθή να προσφέρη τας υπηρεσίας της εις την ανόρθωσιν της Πατρίδος. …

Μετά τα Δεκεμβριανά  οι αποφάσεις που λαμβάνονται από τον ΣΥΕΤΕ έχουν στόχο την αποκήρυξη της στάσης του ΕΛΑΣ και την καταδίκη των ΕΑΜικών συναδέλφων τους που συμμετείχαν στις μάχες του Δεκέμβρη. Ζητά από τη Διοίκηση της ΕΤΕ, ανεξάρτητα από τα μέτρα που θα πάρει η πολιτεία, να λάβει διοικητικά μέτρα όχι μόνο γι’ αυτούς τους υπαλλήλους που συμμετείχαν με το ΕΑΜ, αλλά και για όσους με οποιονδήποτε τρόπο βοήθησαν την «ανταρσία». Ο χαρακτηρισμός των ΕΑΜιτών και ΕΛΑΣιτών ως «νέων δοσιλόγων», εντάσσεται στο γενικότερο κλίμα μισαλλοδοξίας που καλλιεργείται εκείνη την περίοδο και προετοιμάζει την επόμενη εποχή, όπου η δίωξη των κομμουνιστών, των μελών του ΕΑΜ, του ΕΛΑΣ, των αντιστασιακών, αυτών που έδρασαν όλη την προηγούμενη περίοδο κατά των ξένων κατακτητών, των κατοχικών αρχών και κυβερνήσεων, κατά των ταγμάτων ασφαλείας, κατά των Άγγλων και μετέπειτα των Αμερικάνων, θα βρίσκεται στην ημερήσια διάταξη της λευκής τρομοκρατίας του μετεμφυλιακού κράτους.

Σημαντικές και οι τελευταίες  σελίδες του βιβλίου στις οποίες ο Α. Καλούσης παραθέτει τα γενικά συμπεράσματα και τα συμπεράσματα από τη δράση του ΣΥΕΤΕ. Άλλωστε το διάβασμα του βιβλίου προσφέρει μια σειρά χρήσιμων συμπερασμάτων για τη σημερινή εποχή κατίσχυσης του κυβερνητικού – εργοδοτικού συνδικαλισμού. Αποτυπώνει τον καταλυτικό ρόλο του συσχετισμού δυνάμεων στα σωματεία και την αναγκαιότητα της σκληρής πάλης των ταξικών δυνάμεων για να συμβάλουν στον ταξικό προσανατολισμό του συνδικαλιστικού κινήματος. Για να μετατραπούν τα συνδικάτα από κυβερνητικά – εργοδοτικά σε σωματεία – όπλα των εργαζομένων σήμερα που οι κυρίαρχες πολιτικές αποδομούν εργασιακά δικαιώματα και ελευθερίες, εκποιούν τη δημόσια περιουσία επιχειρώντας στο όνομα των «μεταρρυθμίσεων» και του «εκσυγχρονισμού» να μακιγιάρουν τον επελαύνοντα εργασιακό μεσαίωνα, την καπιταλιστική βαρβαρότητα. Ολοκληρώνοντας ας μη μας διαφεύγει η αξία του βιβλίου που φωτίζει γεγονότα και συνθήκες της συγκεκριμένης περιόδου συμβάλλοντας στη ιστορική γνώση και συνείδηση.

Ένα βιβλίο που φωτίζει  τους αγώνες των εργαζομένων και των συνδικάτων, αλλά και σημαντικών ιστορικών γεγονότων δεν μπορεί παρά να είναι «κτήμα ες αεί».

ΠΗΓΗ: ΑΝΤΙΤΕΤΡΑΔΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ - τ. 139