Χρήστος Κάτσικας

Μια υπόθεση-σύμβολο για τον εκφοβισμό, τη φίμωση της συνδικαλιστικής δράσης και την προσπάθεια εγκαθίδρυσης σιγής νεκροταφείου στα σχολεία

Η παραπομπή (μετά το κλείσιμο των σχολείων) του δασκάλου Κώστα Τουλγαρίδη σε πειθαρχικό συμβούλιο από τον Διευθυντή Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Ανατολικής Αττικής, Κώστα Παπαχρήστο, αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά επεισόδια του αυταρχισμού που διαχέεται στην ελληνική δημόσια εκπαίδευση. Η υπόθεση ξεπερνά κατά πολύ το πρόσωπο του εκπαιδευτικού και αναδεικνύεται σε σύμβολο ενός διοικητικού και πολιτικού συστήματος που επιχειρεί να ελέγξει, να τρομοκρατήσει και – τελικά – να φιμώσει τις φωνές αντίστασης μέσα στα σχολεία.

Ο Κώστας Τουλγαρίδης δεν είναι τυχαίος εκπαιδευτικός. Είναι από εκείνους που στη ζωή τους δεν επέλεξαν τη σιωπή αλλά την έγνοια για το δημόσιο σχολείο, για τους μαθητές τους, για τους συναδέλφους τους και για μια κοινωνία ανθρώπινη.

Είναι ο γραμματέας ενός μαχητικού σωματείου, με ιστορία αγώνων για την υπεράσπιση του δημόσιου σχολείου και των εργασιακών δικαιωμάτων. Δεν διώκεται για πράξεις πειθαρχικά κολάσιμες, αλλά για τη δράση του. Το «παράπτωμά» του είναι ότι μίλησε, ότι αντιστάθηκε, ότι οργάνωσε. Και αυτό είναι που επιχειρείται να ποινικοποιηθεί.

Η Διοίκηση προχωρά σε μια αυθαίρετη ανάγνωση του πειθαρχικού δικαίου, υπονομεύοντας ακόμη και στοιχειώδεις εγγυήσεις: ο Τουλγαρίδης δεν ενημερώθηκε για τις κατηγορίες, δεν του δόθηκε χρόνος να απολογηθεί επαρκώς, του αρνήθηκαν το δικαίωμα να υποδείξει μάρτυρες. Ούτε οι στοιχειώδεις αρχές της δίκαιης δίκης δεν τηρήθηκαν.

 Από την "τρικλοποδιά" στην ποινικοποίηση της αλληλεγγύης

Η δίωξη ξεκίνησε με μια κατηγορία σχεδόν σουρεαλιστική: ότι ο δάσκαλος «έβαλε τρικλοποδιά» σε μαθητή για να τον εμποδίσει από επικίνδυνο παιχνίδι. Μια πράξη, δηλαδή, που εντάσσεται στην αυτονόητη παιδαγωγική ευθύνη προστασίας των παιδιών. Οι μαρτυρίες των συναδέλφων του, η στάση του Συλλόγου ΠΕ «Κώστας Σωτηρίου», αλλά και το ίδιο το πόρισμα της ΕΔΕ, αποδόμησαν πλήρως την κατηγορία. Κι όμως, αντί να τεθεί στο αρχείο η υπόθεση, η διαδικασία μεταλλάχθηκε σε μια ιδιότυπη δίωξη «επί παντός επιστητού».

Νέες κατηγορίες κατασκευάστηκαν: ανάρμοστη συμπεριφορά, αμέλεια, παραβίαση ωραρίου και – το πιο πρωτοφανές – παραβίαση της αρχής της εχεμύθειας, με βάση την παρουσία συναδέλφων που τον συνόδευσαν κατά την κατάθεση. Δηλαδή, η συλλογική υπεράσπιση και η αλληλεγγύη βαφτίστηκαν... πειθαρχικά παραπτώματα.

Το αποκορύφωμα του κατηγορητηρίου ήταν η προσθήκη της κατηγορίας περί παραβίασης της αρχής της εχεμύθειας, με βάση την παρουσία συναδέλφων του και μελών συνδικαλιστικών οργάνων κατά την απολογία του Τουλγαρίδη. Δηλαδή, η συνδικαλιστική αλληλεγγύη – μια θεμελιώδης πρακτική στον χώρο της εκπαίδευσης – βαφτίστηκε ποινικό αδίκημα. Αν αυτή η πρακτική παγιωθεί, ανοίγει ο δρόμος για τον ολοκληρωτικό εκφοβισμό κάθε συνδικαλιστή, για την επιβολή σιωπής στους μάρτυρες, για την κατασκευή ποινικών φακέλων χωρίς νομικά ερείσματα.

Η περίπτωση Κώστα Τουλγαρίδη και το σκηνικό αυταρχισμού στην Ανατολική Αττική: Το πειθαρχικό δίκαιο ως εργαλείο εξόντωσης

Η υπόθεση Τουλγαρίδη εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλέγμα διώξεων που συντελούνται συστηματικά στην Ανατολική Αττική. Η Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης – σύμφωνα με καταγγελίες πολλών Συλλόγων Εκπαιδευτικών – έχει μετατραπεί σε ένα είδος πειθαρχικού εργοστασίου. ΕΔΕ χωρίς καταγγελία, καθαιρέσεις διευθυντών για συμμετοχή σε απεργίες, έγγραφες εξηγήσεις για τοποθετήσεις υπέρ των μαθητών, ακόμη και παραπομπές επειδή ζητήθηκε η ίδρυση νέου τμήματος!

Ο Διευθυντής Εκπαίδευσης, με διακηρυγμένο στόχο τα... 250 πειθαρχικά, λειτουργεί ως εκτελεστικό όργανο ενός δόγματος που θυμίζει περισσότερο στρατώνες παρά σχολεία. Το δόγμα αυτό στηρίζεται στην αυθαίρετη διοίκηση, στην καχυποψία απέναντι σε κάθε μορφή κοινωνικής ευαισθησίας και φυσικά στη φίμωση κάθε μορφής συνδικαλιστικής δράσης.

Στην Ανατολική Αττική εξελίσσεται τα τελευταία χρόνια μια ανησυχητική μετατόπιση του διοικητικού πλαισίου της εκπαίδευσης. Διευθυντές, δάσκαλοι, νηπιαγωγοί βρίσκονται όλο και πιο συχνά αντιμέτωποι με ένα αυστηρό, επιθετικό και ενίοτε εκδικητικό πειθαρχικό σύστημα. Η εκπαιδευτικός Καψαλάκη διώκεται γιατί ανέδειξε την έλλειψη σχολικής νοσηλεύτριας. Άλλοι διευθυντές καθαιρούνται για τη συμμετοχή τους σε απεργίες. Αναπληρωτές καλούνται για εξηγήσεις επειδή υπερασπίστηκαν στοιχειώδη εργασιακά δικαιώματα. Οι διώξεις αφορούν όσους ζητούν επιπλέον τμήματα, όσους μιλούν δημόσια για μαθητές που αποκλείονται από το σχολείο λόγω ελλείψεων, όσους εκφράζουν αντίθεση στην αξιολόγηση. Είναι πια προφανές: Οι εκπαιδευτικοί ζουν την εμπέδωση μιας παιδαγωγικά αντιδημοκρατικής κουλτούρας φόβου.

Μια υπόθεση που αφορά τους εκπαιδευτικούς και όχι μόνο

Η υπεράσπιση του Κώστα Τουλγαρίδη δεν αφορά μόνο την εκπαιδευτική κοινότητα. Είναι υπόθεση όλης της κοινωνίας που θέλει ένα σχολείο ανοικτό, ελεύθερο, με δημοκρατική κουλτούρα. Η αυταρχική διοίκηση δεν μπορεί να γίνει κανονικότητα. Η σιωπή δεν μπορεί να γίνει νόμος.

Σε καιρούς που τα σχολεία γονατίζουν από την υποχρηματοδότηση, τις συγχωνεύσεις και τις ελλείψεις, η στοχοποίηση των εκπαιδευτικών που στηρίζουν με όλες τους τις δυνάμεις το δημόσιο σχολείο δείχνει ότι ο πραγματικός φόβος των διοικούντων δεν είναι η «ανομία», αλλά η ζωντανή, διεκδικητική κοινότητα των σχολείων.

Γι’ αυτό και η υπόθεση Τουλγαρίδη δεν πρέπει να κλείσει σε ένα υπηρεσιακό γραφείο. Πρέπει να μετουσιωθεί σε αγώνα. Για την ελευθερία της σκέψης. Για την αξιοπρέπεια του δημόσιου δασκάλου. Για ένα σχολείο χωρίς φόβο.

Οργανωμένη απάντηση από τα σωματεία

Η υπόθεση Τουλγαρίδη προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Τέσσερις Σύλλογοι Εκπαιδευτικών ΠΕ της Ανατολικής Αττικής έχουν ξεκινήσει σειρά δράσεων: στάσεις εργασίας, παραστάσεις διαμαρτυρίας, ενημερώσεις προς ΔΟΕ και ΟΛΜΕ, δημόσιες παρεμβάσεις. Η στήριξη δεν αφορά μόνο το πρόσωπο του δάσκαλου, αλλά την ανάγκη να μπει φρένο στη διοικητική αυθαιρεσία.

Η ποινικοποίηση της συνδικαλιστικής παρουσίας και της δημόσιας υπεράσπισης των μορφωτικών δικαιωμάτων των παιδιών – όπως συνέβη στην περίπτωση της εκπαιδευτικού Χρύσας Χοτζόγλου, της Σοφίας Καψαλάκη και άλλων – δεν είναι ούτε μεμονωμένη ούτε προσωρινή. Είναι ορατή η μετατόπιση της Διοίκησης προς έναν θεσμικό αυταρχισμό, όπου ο εκπαιδευτικός μετατρέπεται από λειτουργός της παιδείας σε πειθαρχικά ελεγχόμενο υπάλληλο.