Χρήστος Κάτσικας

Τι είναι τρομοκρατία; Τρομοκρατία είναι ο μισθός των νεοδιόριστων εκπαιδευτικών.

Η φράση αυτή, σκληρή αλλά αποκαλυπτική, συμπυκνώνει μια πραγματικότητα που εξελίσσεται αθόρυβα μέσα στην ελληνική κοινωνία: την οικονομική εξάντληση των ανθρώπων που κρατούν όρθια την εκπαίδευση.

Για να γίνει κανείς δάσκαλος στην Ελλάδα του 2026, δεν αρκεί η αγάπη για τη γνώση. Απαιτείται αντοχή στη φτώχεια, στην κοινωνική υποβάθμιση και στην ψυχολογική πίεση.

Ο εκπαιδευτικός σε καθεστώς επιβίωσης

Ο σύγχρονος Έλληνας εκπαιδευτικός δεν είναι απλώς φορέας γνώσης. Είναι:

• ενοικιαστής που δυσκολεύεται να πληρώσει το νοίκι

• γονιός που μετρά τα βασικά έξοδα

• νέος επιστήμονας που συχνά αναγκάζεται να κάνει δεύτερη δουλειά

Και όλα αυτά ενώ καλείται να ανταποκριθεί σε έναν πολυσύνθετο ρόλο: διδασκαλία, διοικητικά καθήκοντα, συνεχής επιμόρφωση και, όλο και συχνότερα, ψυχολογική υποστήριξη μαθητών.

Παρά τις αυξημένες απαιτήσεις, οι αμοιβές παραμένουν καθηλωμένες.

Οι αριθμοί που αποκαλύπτουν την πραγματικότητα

Η απόσταση μεταξύ εισοδήματος και πραγματικών αναγκών διευρύνεται συνεχώς.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η εικόνα είναι ακόμη πιο αποκαλυπτική:

• Ελλάδα: ~12.000€ ετησίως

• Πορτογαλία: ~17.500€

• Γαλλία: ~24.000€

• Γερμανία: ~38.000€

Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις τελευταίες θέσεις της ΕΕ σε αγοραστική δύναμη εκπαιδευτικών.

Γιατί μιλάμε για «φτωχοποίηση»

Ο όρος δεν είναι υπερβολικός. Περιγράφει μια σταδιακή αλλά σταθερή υποβάθμιση ενός κοινωνικού στρώματος με υψηλά προσόντα και κρίσιμη αποστολή.

Η καθημερινότητα των εκπαιδευτικών επιβαρύνεται από την εκτόξευση ενοικίων, ιδιαίτερα σε νησιά και μεγάλες πόλεις, το αυξημένο κόστος ενέργειας και τροφίμων και τα έξοδα μετακίνησης και διαβίωσης μακριά από τον τόπο κατοικίας.

Οι νεοδιόριστοι και οι αναπληρωτές βιώνουν τις πιο δύσκολες συνθήκες καθώς  μετακινούνται συνεχώς σε διαφορετικές περιοχές, πληρώνουν έως και 50% του μισθού σε ενοίκιο, ενώ καλούνται να προκαταβάλουν 1–2 ενοίκια χωρίς να έχουν ακόμη πληρωθεί

Όπως περιγράφει νεοδιόριστος δάσκαλος: «Η χαρά του διορισμού συνοδεύτηκε από αγωνία. Πώς θα ζήσω;»

Για χιλιάδες εκπαιδευτικούς, η εργασία σημαίνει καθημερινές μετακινήσεις δεκάδων ή και εκατοντάδων χιλιομέτρων, αλλαγή 2–4 σχολείων την εβδομάδα, οικονομική αιμορραγία σε καύσιμα και συντήρηση.

Δεν είναι λίγοι εκείνοι που μοιράζονται αυτοκίνητα για να μειώσουν το κόστος, εργάζονται παράλληλα σε άλλες δουλειές, ζουν μακριά από τις οικογένειές τους για χρόνια

Η φράση «ζω σαν μετανάστης στη χώρα μου» δεν είναι σχήμα λόγου.

Ένα πρόβλημα με ιστορικό βάθος

Η υποτίμηση του εκπαιδευτικού δεν είναι νέο φαινόμενο.

Από τον 19ο αιώνα έως σήμερα, οι μαρτυρίες παραμένουν ανατριχιαστικά επίκαιρες:

• «γλισχρότερον μισθοδοτούμενοι» (1883)

• «οι είλωτες της πολιτείας» (1887)

• «να μην μπορούμε να ζήσουμε από τον μισθό μας» (2003)

Περίπου 140 χρόνια μετά, η ουσία παραμένει ίδια: ο εκπαιδευτικός παλεύει για τα αυτονόητα.

Όταν ο δάσκαλος παλεύει για την επιβίωση, δεν μπορεί να λειτουργήσει όπως απαιτεί η κοινωνία.

Το διακύβευμα είναι συλλογικό

Οι εκπαιδευτικοί δεν ζητούν προνόμια. Ζητούν κάτι πολύ πιο θεμελιώδες: τη δυνατότητα να ζουν αξιοπρεπώς από τη δουλειά τους.

Η υποβάθμισή τους δεν είναι ατομικό πρόβλημα. Είναι ζήτημα δημόσιας πολιτικής και κοινωνικής προτεραιότητας.

Όπως είχε επισημανθεί εύστοχα: αν το σχολείο αντιμετωπίζεται ως «επιχείρηση» και ο εκπαιδευτικός ως «υπάλληλος κόστους», τότε το τίμημα θα το πληρώσει η ίδια η κοινωνία.

Η κρίση πίσω από τα σχολικά θρανία δεν κάνει θόρυβο. Δεν καταγράφεται πάντα σε δείκτες ή πρωτοσέλιδα. Όμως είναι βαθιά και διαβρωτική. Και αν δεν αντιμετωπιστεί, το ερώτημα δεν θα είναι αν φτωχοποιούνται οι εκπαιδευτικοί. Αλλά τι μέλλον μπορεί να έχει μια χώρα που φτωχοποιεί τη γνώση της.