Χρήστος Κάτσικας

Υπάρχουν στιγμές που το σχολείο μοιάζει να μετακινείται από τον φυσικό του χώρο — την τάξη — σε έναν άλλο, πιο σκληρό και λιγότερο ορατό: αυτόν των πειθαρχικών συμβουλίων. Οι τελευταίες εξελίξεις με τις διώξεις εκπαιδευτικών επαναφέρουν με ένταση ένα ερώτημα που δεν αφορά μόνο τους ίδιους, αλλά το σύνολο της κοινωνίας: πού τελειώνει η διοίκηση και πού αρχίζει η πίεση;

Η νέα παραπομπή την Τετάρτη 29 Απριλίου της καθηγήτριας Χρύσας Χοτζόγλου στο πειθαρχικό, σε συνδυασμό με την ήδη παρατεταμένη υπόθεσή της, αναδεικνύει μια πραγματικότητα που δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί «κανονική». Όταν μια εκπαιδευτικός παραμένει για περισσότερο από ένα χρόνο σε καθεστώς αργίας και η διαδικασία επανέρχεται ξανά και ξανά, η έννοια της προσωρινότητας χάνει το νόημά της. Και μαζί της, χάνεται και ότι έχει απομείνει από την αίσθηση δικαιοσύνης.

Να το ξαναπούμε: Όταν μια διαδικασία παρατείνεται, επαναλαμβάνεται και επανέρχεται χωρίς σαφή κατάληξη, τότε γεννάται εύλογα το ερώτημα: πρόκειται για απονομή δικαιοσύνης ή για παρατεταμένη τιμωρία;

Την ίδια μέρα που συνεδριάζει το Πειθαρχικό με το ερώτημα της συνέχισης της Υπουργικής Απόφασης για τη δυνητική αργία της Χρύσας Χοτζόγλου για 2η χρονιά, θα τεθεί το ίδιο ερώτημα της δυνητικής αργίας και για τον εκπαιδευτικό Δημήτρη Χαρτζουλάκη (πρώην μέλος του ΔΣ της ΕΛΜΕ Πειραιά)!  Ενώ, την ίδια μέρα, λίγη ώρα αργότερα, εκδικάζονται υποθέσεις εκπαιδευτικών για τη συμμετοχή στην απεργία-αποχή!

Ο διοικητικός μηχανισμός της εκπαίδευσης έχοντας μετατραπεί σε μηχανισμό εκφοβισμού και πειθαρχικών εκπαιδευτικών έχει πάρει φόρα και δεν τηρεί ούτε τα προσχήματα. Είναι τέτοιο το μένος και η εκδικητικότητα που υπερβαίνει τα όρια του κωμικοτραγικού.

Η υπόθεση του εκπαιδευτικού Δημήτρη Χαρτζουλάκη προσθέτει μια ακόμη ιδιαίτερη διάσταση. Ένας νεοδιόριστος εκπαιδευτικός, μετά από χρόνια εργασίας ως αναπληρωτής, βρίσκεται αντιμέτωπος με το ενδεχόμενο δυνητικής αργίας. Σύμφωνα με τις καταγγελίες και τα στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί, η παραπομπή του συνδέεται με τη συμμετοχή του σε κινητοποιήσεις και τη συνδικαλιστική του δράση — δηλαδή με την έκφραση διαφωνίας απέναντι στην αξιολόγηση, όπως αυτή έχει αποτυπωθεί σε συλλογικές αποφάσεις σωματείων.

Το στοιχείο αυτό είναι καθοριστικό. Γιατί μεταφέρει τη συζήτηση από το επίπεδο της διοικητικής ευθύνης στο επίπεδο των δικαιωμάτων. Όταν η συνδικαλιστική δράση γίνεται αντικείμενο πειθαρχικής ή ακόμη και ποινικής διερεύνησης, τότε το ζήτημα παύει να είναι υπηρεσιακό και γίνεται βαθιά δημοκρατικό.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι παραπομπές τριών εκπαιδευτικών από το Γαλάτσι, οι οποίες έρχονται να συμπληρώσουν μια εικόνα που για πολλούς στον χώρο της εκπαίδευσης μοιάζει να παγιώνεται: μια αυξανόμενη χρήση πειθαρχικών μηχανισμών απέναντι σε εκπαιδευτικούς που διαφοροποιούνται ή συμμετέχουν σε κινητοποιήσεις.

Δεν πρόκειται για μεμονωμένες υποθέσεις. Οι αναφορές κάνουν λόγο για εκατοντάδες πειθαρχικές διαδικασίες που σχετίζονται με τη συμμετοχή στην απεργία–αποχή από την αξιολόγηση. Ένα μέγεθος που από μόνο του προκαλεί ερωτήματα. Γιατί όταν ένα τόσο μεγάλο μέρος του κλάδου βρίσκεται υπό διερεύνηση, τότε το πρόβλημα δεν μπορεί να είναι ατομικό. Είναι δομικό.

Διώξεις και αξιολόγηση: πού οδηγεί η σκληρή γραμμή του Υπουργείου

Οι εκπαιδευτικοί, μέσα σε αυτό το κλίμα, συνεχίζουν να εργάζονται. Να μπαίνουν στις τάξεις, να διδάσκουν, να στηρίζουν μαθητές. Αλλά το κάνουν με ένα επιπλέον βάρος: την αίσθηση ότι βρίσκονται υπό διαρκή επιτήρηση. Ότι κάθε τους ενέργεια μπορεί να ερμηνευθεί διαφορετικά. Ότι το περιθώριο για διαφωνία στενεύει.

Και αυτό έχει συνέπειες. Όχι μόνο για τους ίδιους, αλλά και για το σχολείο ως χώρο. Γιατί η εκπαίδευση δεν λειτουργεί καλά σε συνθήκες φόβου. Δεν ευνοεί την πρωτοβουλία, τη δημιουργικότητα, την ουσιαστική παιδαγωγική σχέση. Αντίθετα, ενισχύει τη συμμόρφωση και την εσωστρέφεια.

Μέσα σε αυτή τη συγκυρία, η κινητοποίηση που έχουν προγραμματίσει η ΟΛΜΕ, η ΔΟΕ και τα εκπαιδευτικά σωματεία για τις 29 Απριλίου στην Περιφερειακή Διεύθυνση Εκπαίδευσης Αττικής αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Δεν είναι απλώς μια διαμαρτυρία για συγκεκριμένες υποθέσεις. Είναι μια συλλογική έκφραση ανησυχίας για την κατεύθυνση που παίρνει η εκπαίδευση.

Γιατί το ερώτημα δεν είναι αν πρέπει να υπάρχουν κανόνες. Είναι πώς αυτοί εφαρμόζονται. Με ποια αναλογικότητα. Με ποιο σεβασμό στα δικαιώματα. Με ποια διάθεση διαλόγου.

Οι έντονες διατυπώσεις που συνοδεύουν πολλές από αυτές τις υποθέσεις — περί αυταρχισμού, εκδικητικότητας ή στοχοποίησης — αποτυπώνουν ένα κλίμα. Ανεξάρτητα από το πώς αξιολογεί κανείς κάθε περίπτωση ξεχωριστά, δεν μπορεί να αγνοήσει ότι ένα σημαντικό μέρος των εκπαιδευτικών αισθάνεται πιεσμένο, εκτεθειμένο, ακόμη και στοχοποιημένο.

Και αυτή η αίσθηση, όταν γενικεύεται, γίνεται πρόβλημα. Γιατί το σχολείο δεν είναι μόνο χώρος μετάδοσης γνώσης. Είναι χώρος διαμόρφωσης συνειδήσεων. Και οι συνειδήσεις δεν διαμορφώνονται μέσα σε περιβάλλοντα όπου κυριαρχεί η καταστολή.